W piątek 24 kwietnia 2026 r. o godz. 14.00 w Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie (Centrum Olimpijskie, ul. Wybrzeże Gdyńskie 4) odbył się wernisaż wystawy „Historia figurami pisana. Stulecie Polskiego Związku Szachowego”. To historyczne dla naszego sportu wydarzenie, które miało miejsce 11 kwietnia 1926 r., stało się przyczynkiem do przedstawienia panoramy dziejów tej królewskiej gry nie tylko na przestrzeni ostatnich stu lat.

"Jestem dumny, że taką popularnością cieszą się w naszym kraju szachy" - powiedział prezes Polskiego Związku Szachowego, arcymistrz Radosław Jedynak dodając, że związek pod względem liczebności plasuje się na trzecim miejscu, za piłką nożną i lekkoatletyką. 

Jednym z najważniejszych punktów uroczystości była partia szachów szybkich (w tempie 5 min.), w której prezes PZSzach. Radosław Jedynak miał zmierzyć się z Jerzym Jakobsche. Tymczasem szef Rady Muzeum niespodziewanie poprosił o zajęcie miejsca przy szachownicy jednego z ostatnich donatorów placówki, byłego dziennikarza Redakcji Zagranicznej PAP i dyplomatę, Piotra Sommerfelda. Ten sprawił niespodziankę, remisując z arcymistrzem Jedynakiem.

Oprócz kuratorów ekspozycji Piotra Banasiaka i Tomasza Lissowskiego, po wystawie oprowadzały naszych gości szachowe znakomitości: Aleksander Sznapik, wielokrotny mistrz kraju i pogromca Wiktora Korcznoja na Olimpiadzie Szachowej w Lucernie, a także arcymistrzynie Hanna Ereńska-Barlo oraz Agnieszka Brustman. Ta pierwsza uzyskała tytuł arcymistrzyni jako trzydziesta kobieta na świecie i pierwsza w Polsce.

"Szachy stanowią ogromną część mojego życia" - powiedziała PAP Ereńska, z zawodu dentystka posiadająca ponadto wszechstronne wykształcenie... muzyczne.

Wystawa, mająca upamiętnić stulecie powstania Polskiego Związku Szachowego, została podzielona na pięć części. Opowieść rozpoczyna się od XIII-wiecznych szachów sandomierskich, a więc początków królewskiej gry na ziemiach polskich. Następnie zwiedzający mogą przypomnieć sobie sylwetki wybitnych graczy z przełomu XIX i XX wieku, takich jak Szymon Winawer, Jan Herman Zukertort, Dawid Janowski czy Akiba Rubinstein. Tej części towarzyszą unikatowe eksponaty - zabytkowe książki, porcelanowe figurki o motywach szachowych oraz szachownica z końca XIX wieku, przy której spędzał czas Józef Piłsudski, przyszły Marszałek Polski. 

Kolejna część poświęcona jest powstaniu Polskiego Związku Szachowego oraz rozwojowi szachów w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Zaprezentowano tu sylwetki mistrzów szachownicy - Dawida Przepiórki, Ksawerego Tartakowera, Kazimierza Makarczyka czy Mieczysława Najdorfa. Wśród eksponatów znajduję się m.in. odznaka z VI Olimpiady Szachowej w Warszawie (1935), plakaty oraz unikatowe szachy Mieczysława Najdorfa wykonane ze skóry krokodyla.

Okres II wojny światowej ukazany jest poprzez kilka wyjątkowych obiektów, jak choćby „list z łódzkiego getta”, zawierający zapis partii szachowej, czy szachownica należąca do jednego z zamordowanych w Starobielsku polskich jeńców, odnaleziona podczas prac ekshumacyjnych. Ekspozycja ukazuje, że nawet w ekstremalnie trudnych warunkach ludzie znajdowali czas na grę w szachy, a ich postawy wahały się od bohaterstwa do zdrady.

Część poświęcona okresowi Polski Ludowej prezentuje pamiątki związane z takimi postaciami jak Włodzimierz Schmidt, Hanna Ereńska-Radzewska, Aleksander Sznapik i Agnieszka Brustman. Zwiedzający zobaczą m.in. medale z olimpiad szachowych i trofea zdobyte na mistrzostwach Polski i w turniejach indywidualnych.

Ostatnia część wystawy opowiada o rozwoju szachów w III RP. Przedstawiono tutaj sylwetki współczesnych zawodników, takich jak Bartosz i Monika Soćko, Mateusz Bartel, Jolanta Zawadzka, Kacper Piorun czy aktualna mistrzyni Polski Oliwia Kiołbasa. Nie zabrakło również trofeów Jana-Krzysztofa Dudy, w tym Pucharu Świata.

Na wystawie prezentowane są także liczne, często mało znane fotografie, dyplomy, afisze i plakaty oraz zegary szachowe z różnych epok. Eksponaty pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki oraz innych instytucji muzealnych, a także ze zbiorów kolekcjonerów i samych zawodników. Wystawa, będąca skondensowaną opowieścią o historii polskich szachów, powinna okazać się interesująca dla wszystkich miłośników królewskiej gry, niezależnie od stopnia wtajemniczenia w arkana tej dyscypliny sportu i wieku. Towarzyszy jej licząca blisko sto stron publikacja o charakterze albumowym, zawierająca m.in. wybór najsławniejszych partii, rozegranych w ostatnim stuleciu przez reprezentantów Polski.

Wystawie towarzyszyć będą działania edukacyjne. Planowane są pokazy szachów błyskawicznych oraz symultany. Kulminacją tych działań będzie Szachowa Noc Muzeów, która odbędzie się 16 maja 2026 r. Więcej szczegółów już wkrótce będzie można znaleźć na stronie internetowej oraz mediach społecznościowych Muzeum Sportu i Turystyki, a także Polskiego Związku Szachowego.Kuratorami wystawy są Piotr Banasiak (Muzeum Sportu i Turystyki) i Tomasz Lissowski (Przewodniczący Komisji Historycznej PZSzach), za stronę wizualną odpowiada Andrzej Choma (Muzeum Sportu i Turystyki).

Ekspozycja będzie czynna do września 2026 r. Serdecznie zapraszamy!